Co mówi art. 190 k.k.?

 

Zgodnie z art. 190 § 1 k.k. odpowiada ten, kto grozi innej osobie popełnieniem przestępstwa na jej szkodę lub szkodę osoby najbliższej, jeżeli groźba wzbudza w zagrożonym uzasadnioną obawę, że zostanie spełniona. Kara to pozbawienie wolności do 3 lat. Wcześniejsza wersja przepisu przewidywała do 2 lat, więc w starszych artykułach można trafić na nieaktualną informację.

Przestępstwo jest ścigane na wniosek pokrzywdzonego (art. 190 § 2 k.k.). Bez takiego wniosku postępowanie nie może się toczyć, ale po jego złożeniu ściganiem zajmują się już policja i prokuratura.

 

Kiedy groźba jest karalna?

 

Aby doszło do przestępstwa, muszą być spełnione trzy warunki jednocześnie.

1. Groźba dotyczy popełnienia przestępstwa. Zapowiedź pobicia, zabicia, podpalenia czy zniszczenia mienia spełnia ten wymóg. Zapowiedzi niezgodnych z prawem, ale nie będących przestępstwem, nie podpadają pod art. 190. Odrębne przepisy, jak art. 191 k.k. (zmuszanie), obejmują groźby bezprawne w innym zakresie.

2. Groźba jest skierowana do konkretnej osoby i dotyczy jej samej albo jej osoby najbliższej (rodzica, dziecka, małżonka, rodzeństwa, partnera). Forma nie ma znaczenia: groźba może być ustna, pisemna, w wiadomości SMS, na komunikatorze, w komentarzu albo wyrażona gestem.

3. Groźba wzbudza uzasadnioną obawę jej spełnienia. To najczęściej przesądza o wyniku sprawy. Sądy badały tu dwie rzeczy: czy pokrzywdzony faktycznie się bał i czy ta obawa była obiektywnie uzasadniona, czyli czy rozsądna osoba w jego sytuacji także miałaby powody się obawiać. Jeśli adresat groźby nie odczuwał żadnej obawy, art. 190 nie ma zastosowania.

 

Czy „wyrwane w nerwach” słowa też mogą być przestępstwem?

 

Tak, ale nie zawsze. W praktyce sąd ocenia nie samo brzmienie zdania, tylko cały kontekst. Znaczenie mają m.in.:

  • relacja stron i wcześniejsze konflikty. Groźba od osoby, która już była agresywna, jest odbierana inaczej niż wypowiedziana w żartobliwej wymianie zdań,
  • okoliczności wypowiedzi: czy była to uliczna pyskówka z wzajemnymi wyzwiskami, czy zimna, przemyślana zapowiedź,
  • to, czy groźba była powtarzana albo poparta zachowaniem (przychodzenie pod dom, obserwowanie, przesyłanie zdjęć),
  • to, czy sprawca miał realną możliwość jej wykonania i czy pokrzywdzony o tym wiedział.

Z drugiej strony nie każda wulgarna lub złośliwa wypowiedź jest groźbą karalną. W orzecznictwie podkreśla się, że art. 190 chroni przed realnym zagrożeniem, a nie przed brakiem kultury osobistej. Zwrot typu „biorę się za ciebie” czy „widzimy się w sądzie” zwykle jest tylko ostrzeżeniem albo zapowiedzią legalnych kroków.

 

Ważne: stan emocjonalny i alkohol nie wyłączają odpowiedzialności

 

Gniew, złość czy zdenerwowanie nie usprawiedliwiają groźby, choć mogą mieć znaczenie przy ocenie zamiaru lub wymiarze kary. Jeśli sprawca był pod wpływem alkoholu, do którego sam się doprowadził, zwykle nie może powołać się na wyłączenie lub ograniczenie poczytalności (art. 31 § 3 k.k.).

Przestępstwo z art. 190 jest umyślne. Sprawca musi chcieć wzbudzić w drugiej osobie obawę albo przynajmniej się na to godzić. Jeśli wypowiedź była oczywistym żartem, hiperbolą albo przesądem znanym obu stronom, brak zamiaru może zadecydować o uniewinnieniu.

 

Typowe sytuacje

 

  • Konflikt sąsiedzki: groźby po awanturze o parking, hałas albo płot.
  • Rozstanie: wiadomości typu „nie dam ci spokoju”, „zniszczę ci życie”, często w łączności z uporczywym nękaniem (art. 190a k.k.).
  • Internet i komunikatory: groźby w komentarzach, wiadomościach prywatnych albo na czatach grupowych.
  • Praca i spór z klientem: groźby wobec współpracowników, przełożonych, dostawców.
  • Wypadek drogowy lub kolizja: groźby wobec drugiego kierowcy.
  • Groźby warunkowe: „jak nie zapłacisz, to...”. W zależności od okoliczności może to być także zmuszanie lub wymuszenie.
  •  

Co grozi w praktyce?

 

Kodeks przewiduje do 3 lat pozbawienia wolności, ale w typowych sprawach pierwszym oskarżonym zwykle wymierza się karę łagodniejszą: ograniczenia wolności, grzywnę albo karę z warunkowym zawieszeniem. Kara zależy od tego, czy była to jednorazowa awantura, czy groźby powtarzały się i były poparte czynami. Oprócz kary sąd może orzec środki karne, np. zakaz zbliżania się do pokrzywdzonego lub kontaktowania się z nim, a także nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego.

Jeśli groźby były elementem szerszego zachowania (przemoc, uporczywe nękanie, znęcanie), zarzut często obejmuje kilka przepisów naraz, co wyraźnie zaostrza ocenę sprawy.

 

Jak zgłosić groźbę karalną? (dla pokrzywdzonych)

 

  1. Zabezpiecz dowody. Zrób zrzuty ekranu, zachowaj wiadomości i nagrania, zapisz datę, miejsce i świadków. Nie usuwaj korespondencji.
  2. Zgłoś zawiadomienie na policji lub w prokuraturze. Ponieważ przestępstwo jest ścigane na wniosek, wyraźnie wskaż, że chcesz, aby sprawca został ukąrany.
  3. Opisz konkretne słowa, w jakich okolicznościach padły i dlaczego uznałeś je za realne zagrożenie. To ma znaczenie przy ocenie „uzasadnionej obawy”.
  4. Jeśli czujesz się zagrożony, wezwij policję (112) i poinformuj, że istnieje ryzyko dalszych zachowań. Możesz zawnioskować o środki zapobiegawcze, takie jak zakaz zbliżania się i kontaktowania.
  5. Rozważ pomoc pełnomocnika. Adwokat reprezentuje pokrzywdzonego jako oskarżyciel posiłkowy i dba o to, by wszystkie ważne dowody trafiły do akt.

Wniosek o ścigane można cofnąć, ale tylko do rozpoczęcia przewodu sądowego na pierwszej rozprawie. Po tym terminie cofnięcie jest bezskuteczne.

 

Jak się bronić, gdy postawiono zarzut? (dla podejrzanych)

 

  1. Nie składaj wyjaśnień bez obrońcy. Pierwsze przesłuchanie często decyduje o kierunku sprawy. Masz prawo odmówić odpowiedzi i skorzystać z pomocy adwokata. Szczegóły znajdziesz we wpisie Wezwanie na policję w charakterze podejrzanego – jak się zachować?
  2. Zabezpiecz własne dowody. Zachowaj całą korespondencję, zapisy z monitoringu i dane świadków. Wiadomości, w których pokrzywdzony sam był agresywny albo sprowokował kłótnię, mogą mieć znaczenie dla kontekstu.
  3. Zakwestionuj znamiona przestępstwa. Najczęstsze linie obrony to: brak uzasadnionej obawy, wypowiedź niebędąca groźbą popełnienia przestępstwa, brak zamiaru, wzajemne wyzwiska, których nie sposób odczytać jako realną zapowiedź, oraz niewiarygodne zeznania pokrzywdzonego.
  4. Sprawdź przesłanki proceduralne: czy złożono skuteczny wniosek o ścigane i czy został złożony w terminie.
  5. Rozważ ugodę i zakończenie sprawy bez rozprawy: dobrowolne poddanie się karze albo warunkowe umorzenie postępowania mogą być korzystne, jeśli spełnione są przesłanki. Czasem pokrzywdzony cofa wniosek po przeprosinach i ugodzie, co kończy postępowanie.
  6.  

Groźba karalna czy coś innego?

 

W praktyce prokuratura i sądy biorą pod uwagę kilka podobnych kwalifikacji:

  • art. 191 k.k. (zmuszanie): groźba lub przemoc mają wymusić określone zachowanie,
  • art. 190a k.k. (uporczywe nękanie): groźby powtarzane przez dłuższy czas,
  • art. 207 k.k. (znęcanie): groźby wobec osoby najbliższej lub zależnej, często z przemocą,
  • art. 216 k.k. (zniesławienie / zniewaga): sama obraza bez groźby.

Właściwa kwalifikacja ma ogromne znaczenie dla grożącej kary i dla tego, czy postępowanie może toczyć się z urzędu.

 

Jak może pomóc adwokat?

 

Obrońca analizuje materiał dowodowy, ocenia, czy wypowiedź spełnia znamiona art. 190 k.k., i dobiera strategię: od kwestionowania kwalifikacji, przez negocjacje z pokrzywdzonym, po wniosek o umorzenie lub złagodzenie kary. Pokrzywdzonemu pomaga zebrać dowody, złożyć zawiadomienie i wziąć udział
w postępowaniu jako oskarżyciel posiłkowy.

Kancelaria Adwokacka Maciej Płacheta w Warszawie na Bemowie prowadzi sprawy karne, w tym o groźby karalne i inne przestępstwa przeciwko wolności. W nagłych przypadkach (zatrzymania, przesłuchania) jesteśmy dostępni całodobowo: +48 696 599 733.

 

Najczęstsze pytania

 

Czy groźba wypowiedziana w czterech oczach też jest karalna? Tak. Brak świadków utrudnia udowodnienie sprawy, ale nie wyłącza odpowiedzialności. Dowodem mogą być wiadomości, zeznania pokrzywdzonego, a czasem zapisy z monitoringu.

Czy groźba wysłana na komunikatorze albo w komentarzu to też groźba karalna? Tak. Forma jest bez znaczenia, a zrzuty ekranu są częstym dowodem w takich sprawach.

Czy mogę odpowiadać, jeśli tylko żartowałem? Jeżeli z kontekstu jasno wynikało, że to żart, i druga strona nie miała podstaw, by się bać, zwykle brakuje znamion przestępstwa. Sąd jednak ocenia całą sytuację, a nie tylko deklarację oskarżonego.

Czy mogę cofnąć wniosek o ścigane? Tak, do rozpoczęcia przewodu sądowego na pierwszej rozprawie. Po tym terminie cofnięcie nie jest już skuteczne.

Czy groźba pod adresem kogoś bliskiego też jest przestępstwem? Tak. Art. 190 obejmuje groźby wobec pokrzywdzonego oraz jego osób najbliższych.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W konkretnej sprawie warto skonsultować się z adwokatem.