Przesłuchanie podejrzanego - prawo do odmowy zeznań i odpowiadania na pytania
Podejrzany może odmówić składania wyjaśnień w całości albo nie odpowiedzieć na wybrane pytania i nie musi uzasadniać swojej decyzji. Prawo to przysługuje również podczas pierwszego przesłuchania podejrzanego, ale nie zwalnia z obowiązku stawienia się na wezwanie ani z innych obowiązków procesowych. Kluczowe jest przy tym rozróżnienie statusu podejrzanego od roli świadka. Sprawdź, jak przebiega przesłuchanie i co warto wiedzieć przed jego rozpoczęciem.
Wyjaśnienia podejrzanego a zeznania świadka
Podejrzany nie składa zeznań, lecz wyjaśnienia. Różnica nie ma wyłącznie językowego charakteru, ponieważ wpływa na zakres praw i obowiązków przesłuchiwanej osoby. Świadek co do zasady ma obowiązek zeznawać zgodnie z prawdą, a odmowa zeznań lub odpowiedzi jest możliwa w przypadkach przewidzianych w przepisach.
Podejrzany nie ma natomiast obowiązku dowodzenia swojej niewinności ani dostarczania dowodów na własną niekorzyść. Może przedstawić własną wersję wydarzeń, odmówić wyjaśnień w całości albo zdecydować, że odpowie tylko na niektóre pytania. Skorzystanie z prawa do milczenia nie jest przyznaniem się do zarzucanego czynu.Prawo to nie znosi jednak obowiązku poddania się określonym w ustawie badaniom i czynnościom, np. pobraniu odcisków palców.
Jak przebiega pierwsze przesłuchanie podejrzanego?
Pierwsze przesłuchanie podejrzanego wymaga poinformowania go o treści zarzutu i jego kwalifikacji prawnej oraz pouczenia o przysługujących prawach i ciążących na nim obowiązkach. Pisemne pouczenie należy przeczytać przed potwierdzeniem odbioru. Jednym z najważniejszych uprawnień jest możliwość korzystania z pomocy obrońcy.
Etapy przesłuchania podejrzanego obejmują:
- sprawdzenie tożsamości i zebranie wymaganych danych osoby przesłuchiwanej,
- poinformowanie o zarzucie oraz jego kwalifikacji prawnej, jeżeli nie nastąpiło to wcześniej,
- przekazanie pouczenia o prawach i obowiązkach przed pierwszym przesłuchaniem,
- pytanie, czy podejrzany przyznaje się do zarzucanego czynu i czy chce złożyć wyjaśnienia,
- umożliwienie swobodnej wypowiedzi, jeżeli podejrzany zdecyduje się mówić,
- zadawanie pytań przez uprawnione osoby uczestniczące w czynności,
- odczytanie protokołu sporządzanego z przesłuchania, zgłoszenie ewentualnych zastrzeżeń oraz podpisanie dokumentu.
To, jak przebiega przesłuchanie podejrzanego, zależy również od tego, czy składa on wyjaśnienia. Jeżeli korzysta z prawa do milczenia, decyzję tę odnotowuje się w protokole. Jeżeli odpowiada, jego wypowiedzi zostają zaprotokołowane i mogą być później oceniane razem z pozostałym materiałem dowodowym.
Przed podpisaniem protokołu należy dokładnie sprawdzić, czy prawidłowo oddaje przebieg czynności i sens wypowiedzi. W razie nieścisłości można zgłosić zastrzeżenia i zażądać ich wpisania do protokołu. Nie należy podpisywać dokumentu bez zapoznania się z jego treścią.
Odmowa składania wyjaśnień przez podejrzanego
Odmowa składania wyjaśnień przez podejrzanego nie wymaga podania przyczyny. Nie trzeba przekonywać prowadzącego przesłuchanie, że decyzja jest uzasadniona. Podejrzany może także zmienić przyjętą strategię procesową: początkowo odmówić wyjaśnień, a następnie zdecydować się na ich złożenie, albo przerwać wypowiedź i skorzystać z prawa do milczenia. Nie usuwa to jednak z materiału dowodowego wcześniej złożonych wyjaśnień.
Na pytanie, czy podejrzany może odmówić składania wyjaśnień, odpowiedź jest więc twierdząca. Nie oznacza to jednak, że milczenie będzie najlepszym rozwiązaniem w każdej sprawie. Znaczenie mogą mieć między innymi treść zarzutu, etap postępowania, dotychczas zgromadzone dowody oraz ryzyko nieprecyzyjnego przedstawienia wydarzeń.
Wypowiedzi złożone pod wpływem stresu, bez uporządkowania chronologii lub bez znajomości dokładnej treści zarzutu mogą wymagać późniejszego wyjaśniania. Jeżeli podejrzany rozważa odmowę składania wyjaśnień, warto wcześniej omówić sytuację z obrońcą. Pomocy na wczesnym etapie postępowania udziela adwokat karny w Warszawie, który może przeanalizować treść zarzutu, prawa podejrzanego i możliwe znaczenie procesowe planowanych wypowiedzi.
Czy można odmówić odpowiedzi na pojedyncze pytanie?
Czy można odmówić odpowiedzi na pojedyncze pytanie? Owszem i nie trzeba przy tym podawać przyczyny odmowy. Dopuszczalne jest złożenie wyjaśnień dotyczących części zdarzeń i odmówienie odpowiedzi na pytania o pozostałe kwestie. Można też odpowiadać na pytania obrońcy, a odmawiać odpowiedzi na pytania innych uczestników czynności.
To, czy podejrzany musi odpowiadać na pytania, zależy od ich przedmiotu. Nie ma obowiązku odpowiadania na pytania dotyczące zarzucanego czynu. Prowadzący może je zadawać i odnotować odmowę, lecz samo przesłuchanie nie tworzy obowiązku udzielenia odpowiedzi. Prawo do milczenia nie zwalnia jednak z podania wymaganych danych pozwalających ustalić tożsamość.
Podejrzany nie musi również zgadywać ani przedstawiać informacji, których nie pamięta. Jeżeli decyduje się odpowiadać, powinien odróżniać to, co wie i pamięta, od przypuszczeń. Brak wiedzy lub pamięci należy wyraźnie zaznaczyć, zamiast uzupełniać relację domysłami.
Metody przesłuchania podejrzanego i granice prowadzenia czynności
Stosowane metody przesłuchania podejrzanego mogą obejmować umożliwienie swobodnej relacji, pytania otwarte, pytania doprecyzowujące oraz zestawianie wypowiedzi z informacjami znajdującymi się w materiale sprawy. Osobie przesłuchiwanej należy najpierw umożliwić swobodną wypowiedź w granicach celu czynności, a następnie można zadawać pytania służące jej uzupełnieniu, wyjaśnieniu lub kontroli.
Niedopuszczalne jest zadawanie pytań sugerujących treść odpowiedzi oraz wpływanie na wypowiedzi za pomocą przymusu lub groźby bezprawnej. Zabronione jest również stosowanie hipnozy oraz środków chemicznych lub technicznych wpływających na procesy psychiczne w celu uzyskania wypowiedzi. Wyjaśnienia uzyskane w warunkach wyłączających swobodę wypowiedzi lub z naruszeniem zakazów określonych w art. 171 § 5 Kodeksu postępowania karnego nie mogą stanowić dowodu.
Na żądanie podejrzanego przesłuchanie należy przeprowadzić z udziałem ustanowionego obrońcy. Jego niestawiennictwo nie tamuje jednak przesłuchania, dlatego udział warto zorganizować wcześniej. Obrońca może zadawać pytania i reagować na nieprawidłowości, ale jego obecność nie oznacza obowiązku składania wyjaśnień przez podejrzanego.
Jak wygląda przesłuchanie podejrzanego na policji?
Przesłuchanie na policji w charakterze podejrzanego wymaga poinformowania przesłuchiwanego o zarzucie. Podejrzanym jest osoba, wobec której wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów, albo osoba, której bez wydania takiego postanowienia postawiono zarzut w związku z przystąpieniem do przesłuchania w tym charakterze. Sam status podejrzanego nie przesądza o winie ani o późniejszym wyniku postępowania.
Osoba zastanawiająca się, jak wygląda przesłuchanie podejrzanego na policji, powinna przede wszystkim sprawdzić wezwanie: termin, miejsce, sygnaturę sprawy, nazwę jednostki i wskazany charakter czynności. Na przesłuchanie należy zabrać dokument tożsamości oraz wezwanie. Można też wcześniej uporządkować chronologię wydarzeń i zgromadzić legalnie posiadane dokumenty lub wiadomości związane ze sprawą.
Przesłuchanie podejrzanego na policji jest protokołowaną czynnością procesową. Wypowiedzi mogą mieć znaczenie na dalszych etapach postępowania, dlatego przed rozpoczęciem czynności należy ustalić, w jakim charakterze następuje przesłuchanie i jaki zarzut został przedstawiony. Nie należy niszczyć ani przerabiać dowodów, fabrykować dokumentów lub uzgadniać nieprawdziwych relacji z innymi osobami.
Konsultacja przed przesłuchaniem
Przed przesłuchaniem można skonsultować treść wezwania i zarzutu oraz sposób skorzystania z praw podejrzanego. Indywidualne porady prawne w Warszawie mogą służyć przygotowaniu do czynności z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy. Adwokat w Warszawie może również wyjaśnić, jak wygląda przesłuchanie podejrzanego, oraz omówić zasady ustanowienia obrońcy i jego udziału w czynności.
Masz wezwanie na przesłuchanie w charakterze podejrzanego? Skontaktuj się z Kancelarią Adwokacką Macieja Płachety, aby omówić swoją sytuację i zakres potrzebnej pomocy.